PROTOCOL

PROTOCOL wil een ritueel zijn om deze nieuwe goden te bezweren, om de chaos van onze werkelijkheid vorm te geven. Muzikanten (Ofer Smilansky, Ruben Martinez Orio en Eva Reiter) en dansers (Mooni Van Tichel, Robson Ledesma, Elsa Tagawa en Magdalaine Hodebourg) spelen samen met anticipatie en opbouw. Vanuit minimale klanken en gestes en stilte, wordt gezocht naar een overweldigende, intense climax.  Alle media – dans, muziek, licht, scenografie – werken gestaag van nul naar een hoogtepunt toe. In deze dynamiek van opbouw en interactie tussen dansers en muziek, opent zich een tussenruimte waarin de nieuwe goden van onze tijd kunnen verschijnen. 

Een inspiratiebron voor PROTOCOL is het ritueel van de Hauka uit de eerste helft van de twintigste eeuw in Ghana en Niger, zoals in beeld gebracht in de documentaire Les Maîtres Fous (1955) van Jean Rouch. In deze rituelen lieten de leden van deze gemeenschap – voornamelijk Ghanezen en Nigerezen voor wie de stedelijke context en de koloniale structuur van de samenleving redelijk nieuw waren – zich bezeten worden van de nieuwe goden van de techniek, de stad en de macht. Ze observeerden de structuren en machtsfiguren die hun omgeving overnamen, en begonnen ze te performen. 

Ze creërden hun interpretaties van de generaals, de commandanten, de gebouwen, de locomotief, de wapens, het rondetafelgesprek en de protokollen van de macht van de Britse koloniale bezetter. Over het waarom en de betekenis van dit ritueel zijn verschillende opvattingen, maar het biedt in elk geval een artistieke strategie om maatschappelijke dynamieken vorm te geven. Wie of wat zijn dus de nieuwe goden vandaag de dag zijn en hoe kunnen we ons tegenover hen verhouden? Wat zijn de protocollen van de macht anno 2026? In PROTOCOL zijn het de Waanzinnige Politicus, AI, het Ego en Klimaatcatastrofe. 

De ontwerpers van AI weten zelf niet precies hoe AI werkt, en vooralsnog gaat het vooral over marketing van verwachtingen: AI is dus een kwestie van geloof. Tegelijk is AI artificiële menselijke intelligentie: het leert uit alle menselijke kennis en onze interacties ermee. Het zal dus een mensbeeld simuleren dat niet écht bestaat, dat haast té menselijk is, maar dat wel zonder ons kan verdergaan.

Populistische, autoritaire leiders die zich niet door de werkelijkheid laten hinderen eisen eveneens een absoluut geloof, of het nu Trump, Netanyahu, Putin, Bukele of Kim Jong-Un is. Ze bouwen haast een liefdesrelatie uit met hun kiezers (en met zichzelf) en verblinden hen zo voor hun reële beleid.

De klimaatcatastrofe is zo’n grote en wijdvertakte crisis, dat niet zozeer het bestaan ervan een kwestie van geloof is, maar wel onze verhouding ertoe. Het is zo’n enorm gegeven, dat het als geheel abstract wordt en dus speelt persoonlijke overtuiging een rol in hoe we ernaar handelen. De klimaatcatastrofe die zich onverminderd ontvouwt confronteert ons met de kracht van Gaia, niet enkel de Griekse godin van de aarde, maar ook de opvatting dat alle levende materie op aarde als één organisme functioneert. Er zijn geen intenties, maar wel desastreuze gevolgen, zoals de bosbranden in Europa en de overstromingen in Nepal en Tibet deze zomer.

En tot slot, het ego. Individualisme, social media en neoliberalisme hebben van het Ego iets goddelijks gemaakt: we zijn onze eigen god en creëren ons eigen beeld. Zoals de Britse documentairemaker Adam Curtis het onlangs zei in een interview: “Others will look back at us in a hundred years’ time and say that our conformity was self-expression”.

In het werk van Kris Verdonck worden menselijke personages vaak als gestandaardiseerde middenklasse getoond: mannen en vrouwen in zakenpak, die netjes gekleed verder gaan terwijl hun omgeving ten onder gaat. Keep calm and carry on. PROTOCOL richt zich tot een andere klasse om de wereld vandaag proberen te begrijpen: die van de oppermachtigen. Zij hebben een ander ‘protocol’, zijn zelfbewuster en zetten theatraliteit in om hun macht te benadrukken zoals de dansende zonnekoning Louis XIV of vandaag de G20 en bijeenkomsten in Davos dat ook doen. 

De kostuums (van 113 Maison) plaatsen de figuren in deze voorstelling eerder op de rode loper van het Met Gala dan onderweg naar een kantoorjob. AI, waanzinnige leiders, Ego en klimaatcatastrofe zijn samen de vier ruiters van apocalyps van onze tijd. Het is vooral de combinatie van verschillende krachten – zoals ook op meetings tussen AI-ceo’s, regeringsleiders en investeerders  – die tot een gevaarlijke situatie leidt.

Macht verleidt – zoals de Amerikaanse ambassadeur in Italië zei over zijn superjacht: "mensen willen bij succes zijn". Achter het glimlachen en sympathiek zijn voor de camera’s gaat een grote onverschilligheid schuil. De macht keert zich af en trekt zicht terug in het donker. Het imago naar de buitenwereld toe verschilt drastisch van de wereld achter gesloten deuren van paleizen, privé-eilanden of atoombunkers. Ook daar verschuift er iets. In zijn studie van de superrijken kon journalist Evan Osnos vaststellen dat de machtigen der aarde het belang ‘geliefd zijn’ niet langer zien en zich ongenaakbaar en schaamteloos met zichzelf bezig houden. De relatie tot het publiek is ook van de figuren in PROTOCOL een spel dat gespeeld moet blijven worden, ook al wordt het steeds wranger. 

In PROTOCOL zien we performers die met dans en samen met de muzikanten een entiteit belichamen, en zo het geweld en de dynamiek ervan laten zien. Live drum, viola da gamba en nieuwere instrumenten zoals de Paetzold (een dubbele basfluit) en de Soma (een synthesizer aangestuurd door adem en mond), wordt gecombineerd met electronica. De druk en drive die door klank gecreëerd wordt in oudere theatertradities zoals Noh-theater en barokmuziek, loopt zo door in de beat in techno- en noise muziek, die sinds de jaren negentig een recenter muzikaal ritueel zijn voor een steeds versnellende, dystopische wereld.

Een onderzoeker noemde het Hauka ritueel van ‘horrific comedy’. Die spanning tussen ontzetting en parodie wordt ook opgezocht in de voorstelling. Parodie betekent letterlijk ‘een lied ernaast’: het is geen imitatie of vereenzelviging met de nieuwe goden, maar een versie ‘ernaast’. Parodie, om grip te krijgen op de chaos veroorzaakt door de ‘kakelbonte carnavalstoet van ongeremde autocraten, techmagnaten, reactionairen en complotdenkers die popelen om de confrontatie aan te gaan.' (Giuliano da Empoli, Het uur van de wolven).