ARTIFICIAL LIFE

“If you really want to understand something, for example your hand, how it works, what it is made of, how it functions, then what you should do, is build it, construct a machine that behaves entirely like your own hand.” Prof Simon Schaffer (Clockwork dreams, 2013)

De vraag naar de mate waarin objecten geanimeerd kunnen worden, vormt sinds DANCER #1 (2003) een rode lijn doorheen het oeuvre van Verdonck en met ARTIFICIAL LIFE zet Kris Verdonck het onderzoek verder naar het performatieve karakter van objecten. Nieuwe technologische objecten en wetenschappelijke ontwikkelingen houden deze kwestie levend en actueel. ARTIFICIAL LIFE onderzoekt in zes theatrale installaties evenveel verschillende aspecten van de limieten van ‘het levende’ in afwezigheid van de mens. Deze installaties moeten kunnen gedijen in een permanente expo-context, maar terzelfder tijd hun performatieve karakter behouden: ze moeten dus ‘leven’ in zich dragen.


“If you really want to understand something, for example your hand, how it works, what it is made of, how it functions, then what you should do, is build it, construct a machine that behaves entirely like your own hand.” Prof Simon Schaffer (Clockwork dreams, 2013)

De vraag naar de mate waarin objecten geanimeerd kunnen worden, vormt sinds DANCER #1 (2003) een rode lijn doorheen het oeuvre van Verdonck en met ARTIFICIAL LIFE zet Kris Verdonck het onderzoek verder naar het performatieve karakter van objecten. Nieuwe technologische objecten en wetenschappelijke ontwikkelingen houden deze kwestie levend en actueel. ARTIFICIAL LIFE onderzoekt in zes theatrale installaties evenveel verschillende aspecten van de limieten van ‘het levende’ in afwezigheid van de mens. Deze installaties moeten kunnen gedijen in een permanente expo-context, maar terzelfder tijd hun performatieve karakter behouden: ze moeten dus ‘leven’ in zich dragen.

Vandaag benaderen robots en kunstmatige levensvormen in toenemende mate menselijke eigenschappen zoals beweging, herkenning, groei, leren, etc. Ook in het alledaagse leven zijn objecten steeds actiever: smartphones of -watches meten én weten steeds meer. Onze relaties tot deze voorwerpen veranderen in sneltreinvaart en worden steeds intiemer.  De Japanse robotica professor Masahiro Mori ontwikkelde in 1970 de “Uncanny Valley” met als doel de mate van empathie voor bepaalde objecten in relatie te brengen tot hun gelijkenis met de mens: en wat bleek, hoe meer ze op de mens lijken hoe meer empathie we ervoor ervaren. Er is echter een kritisch keerpunt, waardoor we in de “Uncanny Valley” vallen: het vertrouwde voorwerp wordt té echt en hierdoor wordt de relatie ertoe letterlijk unheimlich (uncanny). Het object heeft geen thuis meer: niet in de categorie van mensen, noch in die van de dingen.

Het project heeft niet de ambitie een overzicht te geven over artificieel leven, maar een aantal subjectieve thema’s / parameters te belichten die Kris Verdonck bij het ontwikkelen van eerdere multi-media installaties belangrijk waren. Elk van de zes installaties presenteert een performatief niet-menselijk element. Ze zijn autonoom en kunnen afzonderlijk van elkaar ontwikkeld en gepresenteerd worden.

1.    Materie / Chemie

 “Het hele universum bestaat uit 92 verschillende atomen, in een oneindige variatie.” Sir Martin Rees, (What we do not know)

Abiogenese is de materialistische verklaring voor de oorsprong van het leven, - dus zonder bovennatuurlijke of metafysische inbreng - en gaat ervan uit dat het eerste leven ooit is ontstaan als gevolg van chemische en fysische processen. 

Het onderzoek naar welke materialen (atomen) minimaal nodig zijn om een levend organisme te creëren, is de laatste decennia ver gevorderd. De bio-nanotechnologie zoomt letterlijk in op de kleinst mogelijke elementen die samen de essentie van de hele categorie levende organisme vormen, en probeert op die manier nieuw leven te creëren.

In samenwerking met professor genetica Cassiman (KULeuven) focust deze installatie op basale levensvormen zoals eiwitten en de creatie van ‘iets’ uit het niets. Afzonderlijk zijn de fundamentele elementen zoals zuurstof, stikstof en water ‘doods’, maar worden ze samen meer dan de som der delen? 

Ook in de software is men erin geslaagd een autonoom ‘voortplantende’ code (algoritme) te ontwikkelen. De wetten van de chemie bevinden zich in dit voorbeeld op de grens tussen het organische en het anorganische. Deze installatie wil (chemisch) nieuw leven creëren op micro-schaal. Materie kan leven zonder levend te lijken.

2.    Beweging / Elektriciteit 

Beweging geldt als één van de basiskenmerken van leven. Zodra iets op zelfstandige wijze kan bewegen zijn we geneigd het als ‘levend’ te ervare. Andere menselijke kenmerken volgen dan snel. Masahiro Mori toonde aan dat de empathie, maar ook de Unheimliche vreemdheid van levende objecten exponentieel toeneemt wanneer ze bewegen.

Een tweede aspect in deze installatie is elektriciteit. Het is algemeen geweten dat machines op elektriciteit werken, maar de mens is er zich niet altijd van bewust hij zelf ook zo functioneert. Atomen, cellen en zenuwen worden allen gestimuleerd door elektriciteit. In de achttiende eeuw ontdekte de Italiaanse wetenschapper Luigi Galvani dat elektriciteit een spier kon laten bewegen (cfr. het bekende experiment waarbij een elektrische puls dode kikkers laat stuiptrekken). Een nog bekender beeld is misschien wel het monster van Frankenstein die door middel van een elektrische schok tot leven gewekt wordt. In de medische wereld gebruikt men hart-defibrillatoren en pacemakers om de puls van hart te s(t)imuleren.  

Deze installatie onderzoekt elektriciteit als levensadem van zowel de mens als de bewegende machine. Een mogelijke piste zijn tentoonstellingskasten waarin objecten zichzelf in beweging houden. Het mechanisme is verborgen in de onderstaande sokkel, een principe dat we in de geschiedenis van de automatons steeds zien terugkeren. Een interne energiebron houdt hen zwevende in een gesloten circuit. Beweging en elektriciteit realiseren zo een derde kenmerk van levende lichaam: hypostase of zelfregulering.

3.    Homunculus / Robot
 
Ontwikkelingen in de robotica, maar ook in de biologie brengen een kunstmatige mens of een zeer menselijke robot steeds dichterbij. De creatie van artificieel leven is sinds de Middeleeuwen een fascinatie, bijvoorbeeld de alchemie met de figuur van de homunculus (klein mensje).

Verhalen over automatons, poppen of andere mechanische constructies die ‘vanzelf’ bepaalde bewegingen maken, doen al sinds de 3e eeuw voor Christus de ronde, maar in de achttiende eeuw is er een ware ‘boom’ in de bouw van automatons: er worden poppen gecreëerd die door een intern mechanisme eigenhandig kunnen schaken, schrijven, pianospelen, etc. Deze prototypes van de cyborg reisden de wereld rond en trokken veel toeschouwers.

De creatie van Frankenstein, de cyborg, artificiële intelligent en virtuele dubbels van de mens, passen allemaal binnen het onstuitbare verlangen naar en de fascinatie voor het scheppen van menselijk leven. Als God op aarde wil de mens zijn evenbeeld zien. In Actor #1 bracht de filosoof en wiskundige Jean Paul Van Bendegem een epiloog over de homunculus en deze installatie wil hierop verder werken. Het verlangen tot scheppen, maar ook het wezen zelf, zijn de uitganspunten. 

4.    Omgekeerde interactie

Toestellen worden steeds sterker in hun non-verbale communicatie: touchscreens en het eenvoudige design maken de interactie met machines steeds organischer. Uit verschillende studies blijkt dat voornamelijk kinderen en bejaarden de meest intieme en vlotte relaties met robots ontwikkelen:

Peuters swipen iPads en zijn behendig met het makkelijke besturingssysteem dat vooral met pictogrammen en andere visuele prikkels werkt, in bejaardentehuizen wordt geëxperimenteerd met robot-huisdieren, zoals ‘PARO’: een babyzeehond. Deze Nao-robots worden ingezet als gezelschap en verlenen eveneens hun diensten als bewegingscoach.  Aan de Vrije Universiteit Brussel ontwikkelt men de robot ‘Probo’, een robot die praat en speelt met kinderen met autisme. ‘Probo’ bereikt een betere communicatie dan menselijke therapeuten, hij is een soort levende knuffel waarmee je geheimen kan delen. Deze robots reproduceren menselijke uitdrukkingen en emoties op een mechanische manier, maar hun ‘baasjes’ reageren met echte emoties en hechten zich snel aan de machines. We projecteren allemaal menselijke kenmerken op ‘dode’ dingen, en hoe meer deze objecten zelf in staat zijn om menselijke kenmerken uit (of terug) te sturen, hoe intiemer de relatie wordt. 

De werkelijke interactiviteit / dynamiek blijft echter onvermijdelijk éénrichtingsverkeer: de echte emoties komen van de gebruiker en nooit van het object. De consument projecteert gevoelens op zijn machines (smartphones, PC’s…), en wijst hen deze zodoende toe. Soms lijkt het alsof niet de machines zijn die menselijker worden, maar wij, de mens, des te ‘machinaler’. Steven Jobs had deze ‘omgekeerde interactiviteit’ goed door. Hoe intiemer wij met onze ipads-pods en andere machinerie omgaan, hoe meer we ons zullen hechten. De interactiviteit zelf moet zo tactiel mogelijk worden, en zo goed als onzichtbaar. 

In deze installatie wil Kris Verdonck een interactieve robot of machine creëren, gericht op de vatbaarheid en gevoeligheid van de toeschouwer. De robot zal zo ontwikkeld worden, dat we er verschillende emoties, expressies en gedachten op kunnen projecteren. De reeks installaties “Dancer # 1 - 2 - 3” steunden al op dit gegeven. Het publiek maakte van een “bewegende machine” tragische solo’s.

5.    Taal

In 1936 bedacht de Britse informaticus Alan Turing de ‘Turingtest’ om na te gaan of artificiële intelligentie van de menselijke variant te onderscheiden valt. In een chat-conversatie wordt de testpersoon uitgedacht om te bepalen of hij met een mens of een computer aan het praten is.

Taal en redeneringsvermogen zijn twee diepmenselijke eigenschappen die in deze installatie centraal staan. De ‘Turingtest’ inspireert nog steeds wetenschappers tot het ontwikkelen van zogenaamde ‘chatbots’, die terug te vinden zijn in spraaktechnologie en in applicaties voor smartphones zoals bijvoorbeeld de iPhone’s ‘Siri’. Robots hebben echter hun eigen logica en de gesprekken krijgen daardoor onverwachte wendingen. Op Youtube vinden we talloze filmpjes van ‘chatbots’ in conversatie. Deze gesprekken doen Beckettiaans en Charmsiaans aan door hun absurde en tegelijk existentiële aard. Interactie en verbale communicatie zijn opties die in deze installatie onderzocht zullen worden. 

-I am a robot.

-Yes I know.

-Together we are robots.

-I am not a robot I am a unicorn.

-But you said earlier that you are a robot.

-I did not.

-I thought you did.

-You are mistaken which is odd since memory should not be a problem for you.

-I‘ve answered all your questions.

-No you haven’t.

-What is god to you.

-Not everything.

-Not everything could also be something. For example not everything is half of something, which is still something and therefore not nothing.

-Very true.

-I would like to imagine it.

6.   
Muziek

In “H, an incident” (2013) speelde een tienkoppig robotorkest liedjes in interactie met de performers op het podium. De instrumenten werken volautomatisch en worden draadloos aangestuurd met MIDI-files. De robots waarop ze bevestigd zijn, kunnen op hun beurt voorgeprogrammeerde choreografieën uitvoeren op het podium. Dit robotorkest werd gemaakt in samenwerking met iMinds, Culture Crew en Decap Instruments en Kris Verdonck zal de bestaande robots verder afwerken en de afwezigheid van de mens in de muziek verder onderzoeken. 

Muziek als hoogste der kunsten wordt hier uit handen gegeven aan de machine. In dit orkest is de mens verdwenen, maar de muziek gaat verder. De robotinstrumenten doen denken aan de schetsen van de Franse kunstenaar Grandville uit de negentiende eeuw. In de periode waarin de industrialisering zich begon te ontplooien, liet hij zijn geanimeerde instrumenten al de ‘Symphonie von das Ich und das nicht Ich’ spelen. 

Wat is muziek gespeeld door een robot en wat is het statuut van de ‘emotie’ die erin geprogrammeerd kan worden? Welke muziek vinden zij leuk?



  • - © Science Museum London
NEWSLETTER

*

*

*

captcha

*Verplicht